ભારતમાં બહુવિધ રોકાણ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. ઇક્વિટી, બોન્ડ્સ અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ્સ જેવા રિયલ એસ્ટેટ અને ગોલ્ડ જેવી ભૌતિક સંપત્તિઓ સુધીના નાણાંકીય સાધનો સાથે રોકાણકારો બહુવિધ વિકલ્પો ધરાવે છે. જોકે, રિયલ એસ્ટેટ, રોકાણકારના મોટાભાગના ધ્યાન તેમજ પૈસાને પણ આકર્ષિત કરે છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકના અહેવાલ મુજબ ભારતીય ઘરગથ્થું સંપત્તિના લગભગ 77% રિયલ એસ્ટેટના માર્ગ શોધે છે. રિયલ એસ્ટેટ રોકાણો સાથે ઑફર કરવામાં આવતી મર્યાદિત લિક્વિડિટી છે.
રિયલ એસ્ટેટ રોકાણનો ટ્રસ્ટ અથવા આરઈઆઈટી એ રિયલ એસ્ટેટ રોકાણો સાથે સંકળાયેલ મોટાભાગના મુદ્દાઓનો જવાબ છે. આરઈઆઈટી એક એવી કંપની છે જે આવક ઉત્પન્ન કરતી રિયલ એસ્ટેટને વિકસિત કરે છે, પોતાની અથવા ફાઇનાન્સ કરે છે.
આરઈઆઈટી (રેઇટ) શું છે?
એક એવી કંપની છે જે આવક પેદા કરનાર રિયલ એસ્ટેટમાં રોકાણ કરવા માટે બહુવિધ વ્યક્તિઓ પાસેથી ભંડોળ એકત્રિત કરે છે. આરઈઆઈટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ જેવી જ છે અને લોકો તેને ખરીદવા અથવા મેનેજ કર્યા વિના રિયલ એસ્ટેટમાંથી રોકાણ કરવા અને કમાવવાની મંજૂરી આપે છે.
ભારતમાં રિયલ એસ્ટેટમાં રોકાણ કરવું એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે. કોઈએ પણ સંપૂર્ણ સંશોધન કરવું પડશે અને જો તમે ભાડાની આવક માટે રિયલ એસ્ટેટની માલિકી ધરાવવા માંગો છો, તો તમારે નોંધપાત્ર રોકાણ કરવું પડશે. તેનાથી વિપરીત, આરઈઆઈટીને સંચાલિત કરનાર માળખા અને નિયમો તેમને અત્યંત પારદર્શક અને પ્રવાહી બનાવે છે. REIT રોકાણોને સરળતાથી લિક્વિડેટ કરી શકાય છે કારણ કે તેનું એક્સચેન્જ પર વેપાર કરવામાં આવે છે, જેમ કે સ્ટૉક્સ પણ છે.
વિવિધ હિસ્સાનાસંચાલન કરવાના નિયમો મુજબ, ઉત્પન્ન કરેલી આવકના 90% રોકાણકારોને ડિવિડન્ડ તરીકે ચૂકવવા પડશે અને કંપની દ્વારા માત્ર 10% જ જાળવી રાખી શકાય છે. મોટાભાગની પદ્ધતિઓ વ્યવસાયિક રિયલ એસ્ટેટમાં રોકાણ કરે છે અને તેને લીઝ કરે છે. રોકાણકારોમાં આવક વિતરિત કરવામાં આવે છે. મોર્ગેજ રેટ્સ રિયલ એસ્ટેટ ધરાવતા નથી, પરંતુ ફાઇનાન્સ પ્રોજેક્ટ્સ છે. કમાયેલ વ્યાજ ડિવિડન્ડ તરીકે વિતરિત કરવામાં આવે છે.
આરઈઆઈટીના પ્રકારો :
⇛ ઇક્વિટી આરઈઆઈટી(રીટસ): સૌથી સામાન્ય રીટ્સ ઇક્વિટી રીટ્સ છે. આ રીટ્સ પોતાની છે અને રિયલ એસ્ટેટ મેનેજ કરે છે. ભાડાની આવક ઇક્વિટી રીટ્સ માટે આવકનો પ્રાથમિક સ્રોત છે.
⇛ મૉરગેજ રીટ્સ: આ રીટ્સ મોર્ગેજ અને લોન દ્વારા રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સને નાણાં આપે છે. ભંડોળ માટે ચાલક દ્વારા ચૂકવેલ વ્યાજ રેઇટ માટેની આવક છે. ડેવલપર દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલ વ્યાજ અને ધિરાણકર્તાને ચૂકવવામાં આવતી વ્યાજની માર્જિન રિટ્સની આવક છે. મોર્ગેજ રીટ્સની આવક વ્યાજ દરમાં વધઘટ માટે સંવેદનશીલ છે.
⇛ હાઇબ્રિડ રીટ્સ: આ ઇક્વિટી રીટ અને મૉરગેજ રીટ વચ્ચે મધ્ય જમીન પર કાર્ય કરે છે. હાઇબ્રિડ રેટ્સ સામાન્ય રીતે સંચિત ભંડોળનો એક ભાગ રિયલ એસ્ટેટ અને બેલેન્સ માલિકી માટે મોર્ગેજ અને ડેવલપર્સને લોન પ્રદાન કરે છે.
રેઈટ્સમાં રોકાણ કરી રીતે કરી શકાય?
આ રીટ્સ એક્સચેન્જ પર સૂચિબદ્ધ (લિસ્ટીંગ) કરવામાં આવે છે અને કોઈ પણ જાહેર જનતા સૂચિબદ્ધ(લિસ્ટેડ) કંપનીના શેરની જેમ જ રીટ્સના એકમો ખરીદી શકે છે. સાર્વજનિક રીતે ટ્રેડ કરેલી રીટ્સ ઉપરાંત, રોકાણકારો રિટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અથવા એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સમાં શેર પણ ખરીદી શકે છે.
ડિસ્ક્લેમર : શેર બજારમાં અને મ્યૂચુઅલ ફંડમાં રોકાણ બજાર જોખમો ને આધીન છે. જરૂરી દસ્તાવેજ ધ્યાનથી વાંચો.